تبلیغات
خلاصه ای از - فردوسی

فردوسی

نوشته شده توسط:فرید س(موج)
یکشنبه 25 مرداد 1388-03:28 ب.ظ

فردوسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو

حکیم ابوالقاسم حسن پور علی توسی نامور به فردوسی (نزدیک به سال ۳۱۹ تا ۳۹۷ هجری خورشیدی) در دامنه توس خراسان دیده به جهان گشود و همانجا درگذشت و به خاک سپرده شد. او چکامه سرا و رزمنامه ‌سرایی ایرانی بود که شاهنامه را از نوشتار به سروده در آورد که نامی ترین رزمنامه پارسی می باشد و از سوی دیگر بلند ‌ترین چکامه به زبان پارسی تا زمان خود به شمار می رفته‌ است از این رو او را از بزرگ‌ترین چکامه سراهای پارسی‌گو دانسته‌اند. در ایران روز ۲۵ اردیبهشت به نام روز بزرگداشت فردوسی نامگذاری شده‌ است.[۱]


تندیس فردوسی در میدان فردوسی تهران، ساخته ابوالحسن صدیقی.


فهرست مندرجات

[نهفتن]

زایش

بر پایه دیدگاه بیشتر پژوهشگران امروزی، فردوسی در سال ۳۱۹ هجری خورشیدی (329 ه.ق./940 میلادی) در روستای باژ (پاز امروزی) در شهر توس خراسان دیده به جهان گشود.

باورمندان به زایش فردوسی در سال "۳۱۹ شمسی" چنین میپندارند که چون در یکی از چکامه‌های فردوسی میتوان زمان چیرگی سلطان محمود غزنوی بر ایران در سال ۳۷۵ شمسی را دریافت کرد :

بدانگه که بُد سال پنجاه و هشت
نوان‌تر شدم چون جوانی گذشت



فریدون بیداردل زنده شد
زمین و زمان پیش او بنده شد


و همچنین با درنگریستن به این که فردوسی در سال ۳۷۵، پنجاه و هشت ساله بوده‌ است،می توان درست بودن این گمانه را پذیرفت.

آرامگاه فردوسی در توس خراسان در نزدیکی مشهد.

نظامی عروضی، که نخستین کسی است که دربارهٔ زندگی فردوسی جستاری نوشته‌ است، زایش فردوسی را در ده «باز» (پاز) دانسته ‌است که عربی شده «پاژ» است. بن مایه‌های تازه تر روستاهای «شاداب» و «رزان» را نیز جایگاه زایش فردوسی دانسته اند اما بیشتر پژوهشگران امروزی این گمانه‌ها را بی پایه می دانند.پاز امروزه در ۱۵ کیلومتری شمال(آپا اختر) مشهد در استان خراسان رضوی ایران جای دارد.

نام او را بن مایه‌های کهن ‌تر مانند عجایب المخلوقات و تاریخ گزیده (نگاشته حمدالله مستوفی) «حسن» نوشته‌اند و بن مایه‌های تازه تر مانند مقدمهٔ بایسنغری (که بیشتر پژوهشگران آن را بی‌ارزش می‌دانند و محمدتقی بهار آن را «لاطایلات بی‌بنیاد» خوانده‌است) آن را «منصور» گفته اند. نام پدرش نیز در تاریخ گزیده و یک بن مایه کهن دیگر «علی» گفته شده‌است.

محمدامین ریاحی، از فردوسی‌شناسان امروزین، نام «حسن بن علی» را به سبب شیعه بودن فردوسی پذیرفتنی تر دانسته. بن مایه‌های کم‌ارزش ‌تر نام‌های دیگری نیز برای پدر فردوسی آورده اند مانند: «مولانا احمد بن مولانا فرخ» (مقدمهٔ بایسنغری)، «فخرالدین احمد» (هفت اقلیم)، «فخرالدین احمد بن حکیم مولانا» (مجالس المؤمنین و مجمع الفصحا)، و «حسن اسحق شرفشاه» (تذکرة الشعراء). تئودور نولدکه در کتاب حماسهٔ ملی ایران در باره نادرست بودن نام «فخرالدین» نوشته‌است که دادن کنیه هایی(لقب) که به «الدین» پایان می‌یافته‌اند در زمان آغاز نوجوانی فردوسی کاربرد پیدا کرده‌است و ویژه «امیران مقتدر» بوده‌است، ازاین رو پدر فردوسی نمیتوانسته چنین کنیه‌ای (لقب)داشته باشد.


کودکی و آموزش

پدر فردوسی دهقان بود که در آن زمان به چم(معنی) ایرانی‌تبار و نیز به چم(معنی) دارنده ده بوده‌است (ریاحی ۱۳۸۰، ص ۷۲) که می‌توان از آن اینگونه برداشت کرد که زندگی کم و بیش آسوده‌ای داشته‌است از این رو گمان می رود که خانوادهٔ فردوسی در کودکی وی کمبودی نداشته اند و وی از آموزش درخوری بهره مند بوده ‌است. بر پایه دیده‌ها می توان از شاهنامه اینگونه برداشت کرد که او جدا از زبان فارسی دری با زبان‌های عربی و پهلوی نیز آشنا بوده‌است. همچنین اینگونه پنداشته می شود که فردوسی با فلسفه یونانی نیز آشنایی داشته‌است (ریاحی ۱۳۸۰، ص ۷۴).


جوانی و چکامه سرایی

کودکی و جوانی فردوسی در زمان سامانیان سپری شد. شاهان سامانی از دوستداران ادب پارسی بودند.آغاز سرودن شاهنامه را بر پایه شاهنامه ابومنصوری از زمان سی سالگی فردوسی می‌دانند، اما با درنگریستن به توانایی فردوسی در چکامه فارسی می توان چنین برداشت کرد که وی در جوانی نیز چکامه سرایی می‌کرده‌است و چه بسا سرودن بخش‌هایی از شاهنامه را در همان زمان و بر پایه داستان‌های کهنی که در داستان های گفتاری مردم جای داشته‌اند، آغاز کرده‌است. این گمانه می‌تواند یکی از سبب های ناهمگونی‌های زیاد ویرایش های دستنویس شاهنامه باشد، به این سان که ویرایش های کهن‌تری از این داستان‌های پراکنده بن مایه نویسندگان شده باشد. از دسته داستان‌هایی که گمان میرود در زمان جوانی وی گفته شده باشد می توان داستان‌های بیژن و منیژه، رستم و اسفندیار، رستم و سهراب، داستان اکوان دیو، و داستان سیاوش را نام برد.

فردوسی پس از آگاهی یافتن از مرگ دقیقی و نیمه کاره ماندن گشتاسب‌نامهاش (که به زمان زندگانی زرتشت می‌پردازد) به نگاشته شدن شاهنامه ابومنصوری -که نوشتاری بوده و نه چکامه و بن مایه "دقیقی" در سرودن گشتاسب‌نامه بوده‌است- پی برد و به دنبال آن به بخارا پایتخت سامانیان («تختِ شاهِ جهان») رفت تا آن را بیابد و بازمانده آن را به چکامه در آورد. (سید حسن تقی‌زاده بر این باور است که فردوسی به غزنه که پایتخت غزنویان است رفته باشد چراکه با نگریستن به تاریخ چیره شدن غزنویان بر ایران ، که پس از آغاز سروده شدن بخش زیادی از شاهنامه بوده ‌است چنین چیزی باورپذیر نیست. فردوسی در این سفر "شاهنامهٔ ابومنصوری" را نیافت اما در بازگشت به توس، امیرک منصور-که از دوستان فردوسی بوده‌است و "شاهنامه ابومنصوری" به دستور پدرش ابومنصور محمد بن عبدالرزاق یکپارچه و نوشته شده بود- آن را به فردوسی می دهد و با او پیمان می بندد که در سرودن شاهنامه او را یاری نماید..

سرودن شاهنامه

شاهنامه پر آوازه ترین سروده فردوسی و یکی از بزرگ ترین نوشته‌های ادبیات کهن فارسی می‌باشد. فردوسی برای سرودن آن نزدیک به پانزده سال -بر پایه شاهنامهٔ ابومنصوری- تلاش نمود ، و سر انجام آن را در سال ۳۷۲ شمسی به پایان رساند. فردوسی از آنجا که به گفت خودش "هیچ پادشاهی سزاواری پیشکش شدن شاهنامه را نیافته بود («ندیدم کسی کش سزاوار بود»)"، برای چندی آن را پنهان نگه داشت و در این زمان بخش‌های دیگری نیز به شاهنامه افزود.

پس از گذشت ده سال (نزدیک به سال ۳۸۲ هجری شمسی در سن شست و پنج سالگی) فردوسی که تهی دست شده بود و فرزندش را نیز از دست داده بود، بر آن شد که شاهنامه را به" سلطان محمود" پیشکش کند. ازاین رو ویرایش نوینی از شاهنامه را آغاز کرد و بخش هایی از شاهنامه را که در ستایش پیشینه کهن و شاهان باستانی ایران بودند ، را با سروده‌هایی در رسای "سلطان محمود" و نزدیکانش جای‌گزین کرد. ویرایش دوم در سال ۳۸۸ هجری شمسی پایان یافت (به باور تقی‌زاده در سال ۳۸۹) که نزدیک به پنجاه هزار تا شست هزار بیت داشت. فردوسی آن را در شش یا هفت نسک برای سلطان محمود فرستاد.

به گفتهٔ خود فردوسی" سلطان محمود" به شاهنامه نگاه نکرد و پاداشی هم برای وی نفرستاد. از این رویداد تا پایان زندگانی، فردوسی بخش‌های دیگری نیز به شاهنامه افزود که بیشتر به پشیمانی و به امید بخشش بودن برخی از نزدیکان "سلطان محمود" مانند «سالار شاه» پرداخته است. در روزهای پایانی زندگی فردوسی از سن خود دو بار یاد کرده در(«کنون عمر نزدیک هشتاد شد/امیدم به یک باره بر باد شد»)و («کنون سالم آمد به هفتاد و شش/غنوده همه چشم میشار فش»( خود را هشتادساله و بار دیگر هفتاد وشش ساله خوانده است.

مرگ و آرامگاه

آرامگاه فردوسی در توس خراسان
سنگ آرامگاه فردوسی

نخستین بن مایه‌ای که از زمان مرگ فردوسی یادکرده است مقدمه بایسنغری می باشد که پیشینه آن به سال ۴۰۳ هجری شمسی بازمیگردد. این دیباچه که امروزه بی پایه ترین بن مایه شناخته می‌شود از بن مایه‌ای دیگر یاد نکرده ‌است. بیشتر بن مایه‌ها همین تاریخ را از دیباچه بایسنغری گفت آورد کرده اند ، جدای از تذکرة الشعراء (که آن هم بسیار بی پایه است) که زمان مرگ او را درسال ۳۹۸ شمسی آورده ‌است. محمدامین ریاحی، با درنگریستن به گفته‌هایی که فردوسی از سن و ناتوانی خود یاد کرده‌است، این گونه برداشت کرده است که فردوسی می بایست پیش از سال ۳۹۸ ازجهان رفته باشد.

پس از مرگ، از به خاکسپاری پیکر فردوسی در گورستان مسلمانان جلوگیری شد و سرانجام در باغ خود وی یا دخترش در توس به خاک سپرده شد. بن مایه‌های گوناگون چرایی به خاک سپرده نشدن او در گورستان مسلمانان را به سبب دشمنی یکی از دانشمندان کینه توز توس (بر پایه چهار مقالهٔ نظامی عروضی) دانسته‌اند. عطار نیشابوری در اسرارنامه این داستان را اینگونه آورده است که «شیخ اکابر، ابوالقاسم» بر جنازهٔ فردوسی نماز نخوانده ‌است و حمدالله مستوفی در پیشگفتارظفرنامه او را شیخ ابوالقاسم کُرّکانی دانسته‌است که پیروان زیادی داشته‌است. در برخی بن مایه‌های دیگر نام او را «ابوالقاسم گرگانی» یا «جرجانی» نیز خوانده اند که گمان می رود عربی شده نام گرگانی باشد. ریاحی پیوند دادن آن رخداد را با کُرّکانی صوفی ناروا و دروغ دانسته‌است و از آنجا که او در هنگام مرگ فردوسی نزدیک به سی سال داشته‌است از دید تاریخی نیز این انگ را دروغ شمرده است. از زمان به خاکسپاری فردوسی آرامگاه او چندین بار ویران شد. در سال ۱۲۶۳ شمسی به فرمان میرزا عبدالوهاب خان شیرازی سردمدار خراسان جایگاه آرامگاه را شناسایی کردند و ساختمانی آجری در آنجا ساختند. پس از ویران شدن این ساختمان، انجمن آثار ملی به پافشاری محمدعلی فروغی و سید حسن تقی‌زاده آغازگر بازسازی آرامگاه فردوسی شد و با فراهم آوردن هزینهٔ این کار از مردم (بدون بهره گیری از یاری دولت) در سال ۱۳۰۴ هجری شمسی آرامگاهی ساختند که در ۱۳۱۳ برای بازدید مردم بازگشایی شد. این آرامگاه به سبب نشست در ۱۳۴۳ دوباره ً ویران شد تا بازسازی شود که این کار در ۱۳۴۷ پایان یافت. .

افسانه‌های دربارهٔ فردوسی

افسانه‌های فراوانی دربارهٔ فردوسی و شاهنامه گفته شده که بیشتر به سبب شور و دلبستگی مردم دوستدار فردوسی و انگارپردازی شاهنامه خوانان پدید امده اند. بی پایه بودن بیشتر این افسانه‌ها به‌آسانی با بهره گیری از بن مایه‌های تاریخی یا با بهره گیری از سروده‌های شاهنامه روشن می شود. از این دست می توان ‌ داستان راه یافتن نسک پهلوی شاهنامه از تیسفون به حجاز و حبشه و هند و سرانجام به ایران آمدنش به دست یعقوب لیث، داستان راه یافتن فردوسی به دربار سلطان محمود، رویارویی فردوسی در سرودن چکامه با سه چکامه سرای دربار غزنویان (عنصری، فرخی، و عسجدی)، داستان های سفر فردوسی به غزنه یا ماندنش در غزنه، داستان فرار او به بغداد، هند، طبرستان، یا قهستان پس از نوشتن هجونامه، داستان پیشکش کردن شاهنامه به سلطان محمود به سبب نیازمندی و تنگدستی وی در فراهم آوردن جهیزیه برای دخترش، داستان فرستادن پیشکشی که سلطان محمود به فردوسی نوید آن را داده بوده‌است به سان پول سیمین به جای زر به پیشنهاد احمد بن حسن میمندی و بخشیدن آن پاداش به فقاع‌فروش و حمامی به دست فردوسی و پشیمانی سلطان محمود و هم‌زمانی رسیدن پاداش زر با مرگ فردوسی را نام برد.

نگاشته‌ها

نگاره‌ای از داستان‌های شاهنامه در آرامگاه فردوسی

تنها نگاشته‌ای که روشن شده‌ از برای فردوسی است،خود شاهنامه‌ است (جدای از بیت‌هایی که خود او از سروده‌های دقیقی دانسته است). نگاشته‌های دیگری نیز از برای فردوسی دانسته شده اند مانند چند قطعه، رباعی، قصیده، و غزل که برخی پژوهشگران امروزی در این که سراینده آنها فردوسی باشد بسیار دودل می باشند و به ویژه قصیده‌ها را سرودهٔ زمان صفویان می‌دانند (ریاحی ۱۳۸۰، ص ۱۴۵).

نگاشته‌های دیگری نیز از برای فردوسی دانسته شده‌اند که بیشترشان بی پایه هستند. نامور ترین آنها مثنوی‌ای به نام یوسف و زلیخا است که در مقدمه بایسنغری سروده فردوسی به شمار رفته‌است. اما این گمانه از سوی بسیاری از پژوهشگران امروزی نادرست دانسته شده‌ و از آن میان مجتبی مینوی در سال ۱۳۵۵ هجری شمسی گویندهٔ آن را «ناظم بیمایه‌ای به نام شمسی» یافته‌است. محمدامین ریاحی او را شرف‌الدین یزدی (که ریاحی او را «دروغ‌پرداز» نامیده‌است) دانسته‌است و بر این باور بوده است که مقدمهٔ بایسنغری را هم همین نویسنده نوشته باشد (ریاحی ۱۳۸۰، ص ۱۵۱). یکی از نگاشته‌های دیگری که از برای فردوسی دانسته اند گرشاسب‌نامه است که روشن شده‌است نوشته اسدی توسی است و چند دهه پس از مرگ فردوسی سروده شده‌است.

نوشتهٔ دیگری که از برای فردوسی دانسته شده‌است «هجونامه»ای در برابر سلطان محمود است که به گفتار نظامی عروضی سد بیت بوده‌است و شش بیت از آن به جای مانده‌است. ویرایش های گوناگونی از این هجونامه در دست بوده است که از ۳۲ بیت تا ۱۶۰ بیت داشته اند. بودن چنین هجونامه‌ای را برخی از پژوهشگران نادرست و برخی به‌هایش رسانده(هایش=تایید)مانند محمود شیرانی که با درنگریستن به این که بسیاری از بیت‌های این هجونامه از خود شاهنامه یا مثنوی‌های دیگر آمده‌اند و بیت‌های دیگرش نیز از دید ادبی کاستی دارند چنین برداشت کرده که این هجونامه ساختگی است اما محمدامین ریاحی با درنگریستن به این که از این هجونامه در شهریارنامهٔ عثمان مختاری (مدّاح مسعود سوم غزنوی)، که پیش از چهار مقالهٔ نظامی عروضی نوشته شده‌است، نامی برده شده ‌است، بودن آن را هایش کرده است.

درخور گفت است که گمان می رود یکی از نامورترین بیت های فردوسی -که در زیر آمده‌است و آن را برخی از آن خود شاهنامه و برخی دیگر از هجونامه دانسته‌اند- نیز از خود وی نباشد (خطیبی ۱۳۸۴، صص ۱۹ و ۲۰):

بسی رنج بردم در این سال سی
عَجَم زنده کردم بدین پارسی

در نسخه‌های کهن تر شاهنامه این بیت چنین آمده‌است:

من این نامه فرخ گرفتم به فال
بسی رنج بردم به بسیار سال

بسیار دور از باور است که این سراینده میهن دوست ایرانیان را عجم به چم(معنی) گنگ و بی زبان خوانده باشد.[نیازمند منبع]

در "فرهنگ فشرده" نوشته دکتر حسن انوری در برگ ۱۵۴۲آمده است:

  • (ajam)عجم ۱-غیر عرب، بویژه ایرانی ۲- ایرانیان ۳- سرزمینی که ساکنان آن غیرعرب باشند۴-ایران
  • (ojm َ)عجم ۱-زبان بسته‌ها گنگ زبان ۲- نشانهءحرکتی که رو یا زیر حروف گذاشته می‌شود
پس منظور فردوسی عجم بمعنی ایرانی است نه معنی گنگ زبان

نمونه سروده‌ها

نباشد همی نیک و بد پایدار
همان به که نیکی بود یادگار
دراز است دست فلک بر بدی
همه نیکویی کن اگر بخردی
چو نیکی کنی، نیکی آید برت
بدی را بدی باشد اندرخورت
چو نیکی نمایدت کیهان‌خدای
تو با هر کسی نیز، نیکی نمای
مکن بد، که بینی به فرجام بد
ز بد گردد اندر جهان، نام بد
به نیکی بباید تن آراستن
که نیکی نشاید ز کس خواستن
وگر بد کنی، جز بدی ندروی
شبی در جهان شادمان نغنوی

دوستداران و دشمنان فردوسی

در همان سال‌های آغازین پس از مرگ فردوسی ناسازگاری و کینه ورزی با شاهنامه آغاز شد که بیشتر به سبب سیاست‌های ایران ستیزانه دربار عباسیان و مدارس نظامیه پدید آمد.سلطان محمود پس از چیرگی بر ری در سال ۴۰۷ شمسی، مجدالدولهٔ دیلمی را به سبب خواندن شاهنامه سرزنش کرده‌است (ریاحی ۱۳۸۰، ص ۱۶۰). نویسندگانی نیز، مانند عبدالجلیل رازی قزوینی _که شیعه بوده‌است_ شاهنامه را «ستایش گبرکان» دانسته‌اند (همچنین عطار نیشابوری) و خواندن آن را «بدعت و ضلالت». سرایندگان دیگری نیز از فرخی سیستانی («گفتا که شاهنامه دروغ است سربه‌سر») و معزی نیشابوری («من عجب دارم ز فردوسی که تا چندان دروغ/از کجا آورد و بیهوده چرا گفت آن سمر») گرفته تا انوری («در کمال بوعلی نقصان فردوسی نگر/هر کجا آید شفا شهنامه گو هرگز مباش») فردوسی را سرزنش کرده اند. گمان می رود که اینان به سبب خوشنود سازی سردمداران ایران ستیزی که از فردوسی دل خوشی نداشته اند، شاهنامه را دروغ، پر از کاستی، یا بی‌ارزش دانسته‌اند.

جدا از بایکوتی که دربارهٔ فردوسی بوده ‌است و به سبب آن بسیاری از بن مایه‌ها نامی از فردوسی یا شاهنامه نیاورده‌اند، در بخش هایی که سردمداران عباسیان بر آنها چیرگی کمتری داشته‌ اند، از شبه‌قاره هند گرفته تا سیستان، آذربایجان، اران، و آسیای صغیر، کسانی از فردوسی یاد کرده‌اند یا او را ستوده‌اند.برای نمونه مسعود سعد سلمان گزیده‌ای از شاهنامه گرد آورد و نظامی عروضی در میانه‌های قرن ششم هجری نخستین زندگی نامه از فردوسی را در چهار مقاله نوشت. در نزدیکی سال ۶۰۱ شمسی نیز کوتاه‌ای از شاهنامه در شام به دست بنداری اصفهانی به عربی برگردانده شد.

پس از یورش مغول و نابودی عباسیان پرداختن به شاهنامه در نزد درباریان نیز افزایش یافت و از این دست حمدالله مستوفی در آغازه قرن هشتم هجری در زمان ایلخانان ویرایشی از شاهنامه بر پایه بن مایه‌های گوناگونی که یافته بود پدید آورد. در زمان تیموریان نیز، در سال ۸۰۴ شمسی در هرات، به دستور شاهزادهٔ تیموری بایسنغر میرزا ویرایشی نگاره دار از شاهنامه پدید آورده شد که گمان می رود بسیاری از روی آن نوشته اند.

صفویان با درنگریستن به این که خودشان مانند فردوسی شیعه و ایرانی بودند، نگرش ویژه‌ای به فردوسی داشتند. پس از انقلاب ایران در ۱۳۵۷ در برابر حکومت پادشاهی، برخی به این گمان که فردوسی شاه‌دوست بوده‌است یا شاهان را ستوده‌است از او بد گفته‌اند یا از شاهنامه خورده گرفته اند.

مرتضی مطهری یکی از سرسخت ترین کسانی بود که با فردوسی همسو نبود چنانچه می‌گوید: [۲]

«

فردوسی‌ با شاهنامه افسانه‌ای‌ خود كه‌ كتاب‌ شعر (یعنی‌ تخیّلات‌ و پندارهای‌ شاعرانه‌) است‌ خواست‌ باطلی‌ را در مقابل‌ قرآن‌ عَلم‌ كند؛ و موهومی‌ را در برابر یقین‌ بر سر پا دارد. خداوند وی‌ را به‌ جزای‌ خودش‌ در دنیا رسانید، و از عاقبتش‌ در آخرت‌ خبر نداریم‌.

 »

فردوسی‌پژوهی

پس از تلاش حمدالله مستوفی در ویرایش شاهنامه در سده هشتم و شاهنامهٔ بایسنغری در سده نهم هجری، نخستین ویرایش شاهنامه در کلکته انجام گرفت که بار نخست خورد بود و در ۱۱۹۰ شمسی (بدست ماثیو لمسدن) و بار دوم یکپارچه در ۱۲۰۸ (به ویرایش ترنر ماکان انگلیسی) چاپ شد. از ویرایشگران دیگر شاهنامه می‌توان از ژول مول فرانسوی، وولرس و لاندوئر هلندی، ی. ا. برتلس روس، نام برد. از ویراستاران ایرانی شاهنامه می توان عبدالحسین نوشین، مجتبی مینوی، محمد مختاری، و جلال خالقی مطلق و فریدون جنیدی را نام برد.

به سبب زیاد بودن شمار دوستداران فردوسی در رده جهانی، پژوهش های فراوانی دربارهٔ وی و شاهنامه انجام گرفته ‌است. ژول مول، تئودور نولدکه، سید حسن تقی‌زاده، هانری ماسه، فریتز ولف، عبدالحسین نوشین، محمد قزوینی، و ایرج افشار از دسته به نام ترین پژوهشگران دربارهٔ فردوسی هستند.

در میان شاهنامه‌پژوهان نامبرده، جلال خالقی مطلق، بازنگرانه ترین جستار در باره شاهنامه را همراه با پژوهش‌ها و یادداشت‌های فراوان پددید آورده ‌است.شاهنامه ویرایش وی همچنین به گفته برخی بهترین ویرایش از شاهنامه‌است و در ۸ نسک بدست انتشارات ایرانیکا چاپ گردید است. [۳] [۴]

  • هانس هاینریش شِدِر ایران شناس آلمانی در سخنرانیی که در کنگره فردوسی در در ۲۷ سپتامبر سال ۱۹۳۴ میلادی (پنجم مهرماه ۱۳۱۳ خورشیدی) به‌ پاس هزاره‌ فردوسی و در شهر برلین بر پا شده بود می‌گوید چیرگی بر ایران بدست مغولان و از میان رفتن توان ایران پس از یک سده رهایی از چیرگی بیگانگان از سبب های گرایش ایرانیان به شاهنامه و تلاش برای بازیابی کیستی(هویت) فراموش شده خویش می باشد. همچنین وی همانندی روزگار ایرانیان در زمان فردوسی با آلمان سده نوزدهم را چرایی گرایش اندیشمندان آن کشور به شاهنامه فردوسی و برگردان آن به آلمانی می‌داند.[۵] اما به گفته بسیاری از پژوهشگران ایران فردوسی بزرگترین رزمنامه جهان را پدید آورده که دربردارنده تاریخ جهان باستان است.

جایگاه جهانی

نام و آوازه فردوسی در همه جای جهان شناخته شده و ستوده شده است. شاهنامهٔ فردوسی به بیشتر زبانهای زنده جهان برگردانده شده است.

تندیس های فردوسی

از فردوسی تندیس های زیادی ساخته شده که شاید کهن ‌ترین آنها تندیس باغ نگارستان باشد. تندیس های دیگر : تندیس میدان فردوسی،تندیس دانشگده ادبیات دانشگاه تهران، تندیس دانشکده ادببیات دانشگاه فردوسی، تندیس رم ایتالیا و تندیس آرامگاه فردوسی.




Buy cialis
جمعه 16 آذر 1397 03:00 ق.ظ

Wonderful posts. Regards.
cialis generico online cialis australia org cialis prices purchase once a day cialis we use it 50 mg cialis dose cialis soft tabs for sale generic low dose cialis cialis 20 mg best price cialis tablets australia cialis dose 30mg
buy cialis germany
پنجشنبه 15 آذر 1397 07:36 ق.ظ

Thank you. Loads of content!

cialis for sale south africa cialis 30 day sample how does cialis work prescription doctor cialis click here to buy cialis cipla cialis online cialis free trial cialis farmacias guadalajara low dose cialis blood pressure generic low dose cialis
Generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 12:40 ب.ظ

Terrific forum posts, Thanks!
cialis rezeptfrei achat cialis en itali only now cialis 20 mg interactions for cialis legalidad de comprar cialis generic cialis with dapoxetine generic cialis in vietnam cost of cialis cvs walgreens price for cialis viagra cialis levitra
Cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:10 ق.ظ

Tips well used!.
costo in farmacia cialis weblink price cialis generic low dose cialis acheter du cialis a geneve cialis dosage recommendations try it no rx cialis cialis y deporte walgreens price for cialis cialis name brand cheap cialis pills boards
Cialis canada
سه شنبه 13 آذر 1397 02:14 ب.ظ

Useful information. Thanks a lot.
cialis 10 doctissimo cialis flussig cialis kaufen we recommend cheapest cialis cialis soft tabs for sale cialis 30 day trial coupon side effects of cialis cialis australia org buy brand cialis cheap cialis without a doctor's prescription
buy cialis online cheap
سه شنبه 13 آذر 1397 02:47 ق.ظ

Seriously loads of superb knowledge!
tesco price cialis cialis lilly tadalafi comprar cialis navarr cialis rezeptfrei buy cialis online cialis en 24 hora cialis 5 mg effetti collateral cialis 5 mg effetti collateral we like it safe cheap cialis no prescription cialis cheap
Buy generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 01:43 ب.ظ

Thank you. Loads of facts.

prescription doctor cialis cialis prices cialis savings card buy cialis online nz cialis 20mg prix en pharmacie side effects of cialis cialis official site cialis online bulk cialis prices on cialis 10 mg
buy cialis no rx
دوشنبه 12 آذر 1397 02:29 ق.ظ

You suggested it effectively.
precios cialis peru price cialis per pill cialis prices generic cialis 20mg uk preis cialis 20mg schweiz only best offers 100mg cialis cialis without a doctor's prescription cialis generika cialis reviews cialis coupons
Buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 01:40 ب.ظ

You've made your position quite effectively!.
cialis generika in deutschland kaufen how much does a cialis cost cialis great britain cialis usa cost only best offers cialis use viagra vs cialis cialis herbs cialis therapie cialis ahumada precios de cialis generico
buy cialis online best price
یکشنبه 11 آذر 1397 02:15 ق.ظ

Great posts. Thanks!
cialis qualitat we choice cialis pfizer india dose size of cialis usa cialis online cialis efficacit cialis generic availability cialis arginine interactio cialis y deporte we recommend cialis best buy cialis tadalafil
Cialis pills
شنبه 10 آذر 1397 01:43 ب.ظ

Regards! A lot of tips.

cialis efficacit fast cialis online chinese cialis 50 mg cialis 05 online prescriptions cialis cialis ahumada cialis for sale in europa where to buy cialis in ontario click here take cialis buying cialis in colombia
Cialis 20 mg
شنبه 10 آذر 1397 01:48 ق.ظ

You explained this superbly.
cialis 5 effetti collaterali cialis pills generic cialis pill online cialis 5 mg para diabeticos cialis coupons cialis from canada cialis 5 mg para diabeticos buying brand cialis online rezeptfrei cialis apotheke how does cialis work
Cialis online
جمعه 9 آذر 1397 02:29 ب.ظ

Cheers. I value it!
opinioni cialis generico tadalafil tablets cialis generic availability non 5 mg cialis generici cialis billig buy cialis online canadian drugs generic cialis cialis coupons printable dosagem ideal cialis no prescription cialis cheap
Buy cialis
جمعه 9 آذر 1397 02:42 ق.ظ

Amazing lots of superb data.
interactions for cialis cialis rezeptfrei sterreich 5 mg cialis pharmacie en ligne ou trouver cialis sur le net generic cialis 20mg uk enter site natural cialis click here take cialis cipla cialis online acheter du cialis a geneve cialis super kamagra
Cialis canada
پنجشنبه 8 آذر 1397 03:22 ب.ظ

You expressed it perfectly.
acquistare cialis internet generic for cialis try it no rx cialis cialis 5mg billiger cialis official site price cialis per pill cialis generique cialis kaufen bankberweisung generic cialis review uk cialis wir preise
Cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 03:16 ق.ظ

Cheers! Loads of material!

india cialis 100mg cost cialis canada on line cialis vs viagra cialis daily how does cialis work look here cialis order on line we use it cialis online store cialis efficacit cialis uk miglior cialis generico
buy cialis usa
چهارشنبه 7 آذر 1397 02:45 ب.ظ

Amazing write ups. Thank you!
prezzo di cialis in bulgaria cialis 5 mg we recommend cialis best buy cialis professional from usa buy cialis cheap 10 mg cialis online napol achat cialis en europe order cialis from india where to buy cialis in ontario fast cialis online
buy cialis uk
چهارشنبه 7 آذر 1397 02:46 ق.ظ

Thanks! I appreciate it.
cialis qualitat purchase once a day cialis cialis patent expiration buy name brand cialis on line cialis pills in singapore estudios de cialis genricos cialis coupon cialis patentablauf in deutschland cialis 100 mg 30 tablet 40 mg cialis what if i take
levitra 10 mg prezzo
پنجشنبه 19 مهر 1397 04:33 ب.ظ

Amazing a lot of useful facts!
generic levitra levitra 10 mg kopen vardenafil 20mg vardenafil buy levitra 10mg levitra 20 mg levitra generic buy 10 mg levitra buy levitra buy levitra 10mg
Cialis pills
سه شنبه 10 مهر 1397 09:19 ق.ظ

Whoa many of great material!
enter site very cheap cialis low cost cialis 20mg order cialis from india we like it cialis price cialis dosage amounts cialis 10 doctissimo we choice cialis pfizer india cialis name brand cheap cialis price in bangalore click here cialis daily uk
http://cialisvbuy.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 08:46 ب.ظ

Very good tips. Thanks a lot.
cost of cialis cvs buy cialis sample pack cialis e hiv generico cialis mexico cialis price in bangalore how do cialis pills work get cheap cialis comprar cialis navarr cialis 20mg cialis generico online
http://viagraky.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 05:46 ب.ظ

Terrific facts. With thanks!
cialis venta a domicilio sublingual cialis online cialis wir preise buy cialis sample pack click now buy cialis brand ou trouver cialis sur le net click now cialis from canada cialis price in bangalore ou trouver cialis sur le net cialis great britain
cialisvipsale.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 06:42 ق.ظ

You said it perfectly..
cialis 10 doctissimo click here take cialis canadian drugs generic cialis cialis professional yohimbe cialis kamagra levitra effetti del cialis buy name brand cialis on line cialis canada on line walgreens price for cialis cialis online
canadianpharmacyonli.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 10:30 ب.ظ

Lovely write ups, Thanks.
canadian pharmacy no prescription canadian government approved pharmacies canadian pharmacy cialis rx from canada how safe are canadian online pharmacies drugs for sale in canada trust pharmacy canadian canadian pharmacy no prescription canada drugs canada vagra
http://canadianpharmacyonli.com/
سه شنبه 13 شهریور 1397 05:35 ق.ظ

Cheers, Numerous stuff!

buying viagra on line buy viagra cheapest where to buy viagra from viagra viagra buy viagra generic viagra uk pharmacy best place to buy generic viagra get viagra prescription buy viagra super active online where can i get viagra online cheapest viagra online
Buy cialis
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:50 ب.ظ

Reliable information. Many thanks!
cialis para que sirve prescription doctor cialis achat cialis en itali cialis generisches kanada tadalafil 10 mg cialis 20 mg cut in half cialis manufacturer coupon are there generic cialis cialis with 2 days delivery cialis alternative
cialisvu.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 03:48 ق.ظ

Wonderful forum posts. Regards.
generic cialis in vietnam precios cialis peru cialis per paypa cialis farmacias guadalajara does cialis cause gout cialis kamagra levitra effetti del cialis cialis cost cialis generic cialis manufacturer coupon
http://viabiovit.com/where-can-i-buy-viagra-in-manila.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 04:06 ق.ظ

You explained this effectively.
buy herbal viagra buying viagra without prescription buy viagra online pharmacy buy viagra from india buy viagra pfizer buy viagra forum buy brand viagra online without prescription best buy for viagra how get viagra ordering viagra
http://cialissv.com/
دوشنبه 22 مرداد 1397 03:48 ب.ظ

Whoa all kinds of useful tips!
cialis 5 mg funziona online prescriptions cialis link for you cialis price cialis 20 mg cut in half viagra cialis levitra generic cialis with dapoxetine cialis italia gratis cialis 30 day trial coupon generic cialis tadalafil cialis tablets australia
Sting
پنجشنبه 4 مرداد 1397 04:59 ق.ظ
Howdy! I know this is kinda off topic but I
was wondering if you knew where I could find
a captcha plugin for my comment form? I'm using the same blog platform as yours and I'm
having trouble finding one? Thanks a lot!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

نمایش نظرات 1 تا 30
The theme being used is MihanBlog created by ThemeBox